این کتاب به تصریح نگارنده‌اش یک اثر جامعه‌شناختی است در بررسی علل عقب‌ماندگی ایران از غرب، با این پرسش محوری: چرا ایران، کشوری که روزگاری یکی از تمدنهای بزرگ جهان بود با وسعتی برابر مجموع خاک کشورهای پیشرفته کنونی همچون انگلستان، فرانسه، آلمان، ایتالیا، بلژیک، هلند و دانمارک، امروز آن چنان عقب مانده است که حتی از عهده تولید مواد غذایی مورد نیاز خویش هم بر نمی‌آید؟ در پاسخ به این پرسش عوامل مختلف مانند عوامل اقلیمی، تاریخی، دینی و فکری با استناد به منابع گوناگون برررسی شده است. در این بحث، نویسنده عامل نژاد را فاقد زمینه علمی دانسته و رد کرده است. در عوض عوامل اقلیمی، یعنی اقلیم خشک و کمبود آب را بی‌تأثیر نمی‌دانند اما آن را دلیل اصلی عقب‌افتادگی ایران نمی‌دنند! نقش عوامل فکری و عقیدتی و مذهبی و نیز نقش عوامل خارجی مانند حملات ویرانگر قبایل همسایه در قرون گذشته و استعمار یا استثمار در قرون اخیر را موثر دانسته است. در نهایت نویسنده علت اصلی عقب‌ماندگی ایران را ادغام سه نهاد اقتصاد و سیاست و دین با یکدیگر می‌داند که وحدت و همدستی آنها را مانع بزرگی در برابر شکل‌گیری و گسترش اصل اساسی توسعه و پیشرفت در بستر جامعه یعنی رقابت است. فهرست فصل اول: توسعه چیست؟ فصل دوم: رشد تمدن باستان فصل سوم: دلایل سقوط تمدن روم باستان فصل چهارم: وضعیت زمین‌داری در ایران فصل پنجم: چرا فئودالیسم در ایران رشد نکرد؟ فصل ششم: رشد تمدن معاصر غرب فصل هفتم: چرا سرمایه‌داری در ایران رشد نکرد؟ فصل هشتم: آیا اسلام عامل عقب‌ماندگی جامعه بوده است؟ فصل نهم: چرا اعراب به ایران دست یافتند؟ فصل دهم: عوامل رشد و افول اندیشه در ایران فصل یازدهم: معتزله محکوم به شکست بود فصل دوازدهم: رابطه رشد علوم و توسعه جامعه فصل سیزدهم: دوره‌بندی تاریخ اسلام در ایران و جهان چاپ اول پاییز ۱۳۷۹